Yapay Zeka Sektörü Borçlanma ile Yeni Bir Krizle Yüzleşiyor
Yapay zeka sektöründeki borçlanma artışı, yatırımcı talebinin düşmesiyle yeni bir finansal krize yol açıyor.
Yapay zeka alanındaki hızlı gelişmeler, hisse senedi piyasalarında yaşanan dalgalanmaların ardından finansal tartışmaları yeniden alevlendirdi. Sektörün önde gelen büyük veri merkezi sağlayıcıları, altyapı yatırımlarını sürdürebilmek için özkaynak ve nakit akışlarının yanı sıra borçlanma piyasalarına yöneliyor. Ancak Wall Street yatırımcılarının borç sağlama konusundaki isteksizliği, bu hızlı büyümenin sürdürülebilirliği konusunda endişelere yol açıyor.
Bloomberg verilerine göre, 2025 yılının başından bu yana Alphabet, Meta, Amazon ve Oracle gibi teknoloji devleri 300 milyar dolardan fazla tahvil ihraç etti. Sektörün öncüsü olan çip üreticisi Nvidia, beş yıl aradan sonra ilk kez 25 milyar dolarlık tahvil satışı gerçekleştirdi. Ayrıca, yapay zeka alanındaki konumunu güçlendiren SpaceX, 86 milyar dolarlık halka arzının hemen ardından 25 milyar dolarlık tahvil satışı yaptı. Fortune dergisinin analizine göre, en büyük beş veri merkezi sağlayıcısının yıllık tahvil ihracının önümüzdeki yıllarda 300 milyar dolara ulaşması bekleniyor. JPMorgan, SpaceX hariç tutulduğunda, 2026-2030 döneminde toplam borçlanma gelirinin 375 milyar doları bulacağını öngörüyor.
Buna rağmen, tahvil arzındaki büyük artışa rağmen yatırımcıların iştahında belirgin bir azalma gözlemleniyor. Amazon, bu ay gerçekleştirdiği 25 milyar dolarlık tahvil satışında talebin düşmesi nedeniyle en uzun vadeli borçlanma kağıtlarında yatırımcılara ek getiri sunmak zorunda kaldı. Tahvil talebinin ihraç miktarına oranı, mart ayındaki 3,2 seviyesinden 2,5’e geriledi. Bank of America’nın analizine göre, yatırımcıların geri çekilmeye başlaması, yapay zeka tedarik görünümüne yönelik belirsizliği artırıyor. Apollo Global Başekonomisti Torsten Slok, veri merkezi sağlayıcılarının tahvil talep oranlarının şubat ayındaki 5 kat seviyesinden temmuzda 2 katın altına gerilediğini belirtti.
Bu olumsuz hava, ikincil piyasaya da yansıyor. SpaceX’in ihraç ettiği borç senetlerinin satılmasıyla tahvil getirileri çöp tahvil seviyelerine yaklaşmış durumda. SpaceX hisseleri, halka arz fiyatının altında inerek zirve noktasının yüzde 45 gerisine düştü. Çip sektöründeki hisselerde de sert kayıplar yaşanıyor. Apple, Nvidia’yı geride bırakarak dünyanın en değerli şirketi unvanını yeniden kazandı. Bu düşüşlerde, Çinli yapay zeka girişimi Moonshot’ın geliştirdiği Kimi K3 modelinin tanıtılması etkili oldu. Kimi K3, diğer Çinli rakiplerine göre maliyetli olsa da ABD menşeili modellere kıyasla daha uygun fiyat sunuyor. Bu durum, ABD’li şirketlerin pazar payı kaybederek yapay zeka yatırımlarını azaltabileceği endişesini doğuruyor.
Citi Research, yapay zeka yatırımlarındaki azalmaların ABD ekonomisinde hafif bir durgunluğa yol açabileceği uyarısında bulundu. Hisse senedi fiyatlarındaki düşüşün hanehalkı tasarruf oranlarını artırarak tüketim harcamalarını yavaşlatabileceği ifade edildi. Yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte çıkarım maliyetleri düşse de, karmaşık görevler için tüketilen veri birimleri yani token miktarı bütçeleri zorlamaya devam ediyor. Yazılım kodlama veya insan müdahalesi olmadan çok adımlı işlemleri gerçekleştiren yapay zeka ajanlarının yönetimi, basit bir sohbet robotuna göre yüz binlerce kat daha fazla token tüketimine neden oluyor.
KPMG Kanada Yapay Zeka Bölüm Başkanı Andrew Forde, yeni bir yazılım projesinde tek bir işlemde 150 bin token tüketilebileceğini, kısa bir metin yanıtının ise yalnızca 100 token gerektirdiğini belirtti. Bazı şirketlerin bu harcamalar nedeniyle çalışan zamlarını ertelediği veya insan gücünün yapay zekadan daha ucuz hale geldiği rapor ediliyor. Silikon Vadisi’nde çalışanların üretkenliklerini kanıtlamak amacıyla yoğun şekilde token tüketmeleri ise ‘tokenmaxxing’ olarak adlandırılıyor. Nvidia CEO’su Jensen Huang, yüksek maaşlı bir mühendisin bütçe dahilinde yüksek miktarda token tüketmemesinin endişe verici olduğunu ifade etti.
Yapay zeka modellerinin token fiyatları, ChatGPT’nin lansmanından bu yana düşüş gösterdi. Forde, lansman öncesinde 1 milyon token maliyetinin 20 dolar civarındayken bugün 8 sente kadar gerilediğini aktardı. Ancak Anthropic gibi geliştiricilerin sabit ücretli modellerden kullanım bazlı fiyatlandırmaya geçmesi, kurumsal harcamaları hızla artırıyor. Büyük şirketler hacim avantajıyla indirim alıp kendi altyapılarını kurarak maliyetleri dengeleyebilirken, küçük işletmeler bu fiyat dalgalanmalarına karşı daha korumasız kalıyor. Goldman Sachs, yapay zeka token tüketiminin 2026-2030 yılları arasında 24 kat artarak aylık 120 katrilyona ulaşacağını öngörüyor. Şirketler bu maliyet baskısını azaltmak için çeşitli önlemler alıyor. Uber, kodlama araçlarında kullanıcı başına aylık 1500 dolarlık limit uygularken, birçok banka tüketimi daha sıkı denetim altına alıyor. En yaygın stratejilerden biri olan ‘model yönlendirme’ yöntemiyle, pahalı modeller yalnızca karmaşık işler için saklanırken, basit görevler daha ucuz ve küçük modellere yönlendiriliyor.
